głowa


głowa
ż IV, CMs. \głowawie; lm D. głów
1. «część ciała zawierająca mózg i narządy zmysłów, u człowieka i niektórych małp wysunięta ku górze, u zwierząt - ku przodowi»

Mała, duża, kształtna głowa.

Ludzka, rybia, psia głowa.

Głowa ptaka, psa, ryby.

Ból głowy.

Mieć zawroty głowy.

Podeprzeć głowę ręką.

Leżeć z rękami pod głową.

Nosić na głowie chustkę, kapelusz, czapkę.

Kręcić przecząco głową.

Kręcić głową z dezaprobatą, z uznaniem, podziwem.

Kiwnąć, skinąć głową potakująco.

Schylić, spuścić, zwiesić głowę.

Złapać się za głowę.

Zadrzeć, zadzierać głowę do góry.

Głowa komuś opada na ramię, na piersi, ze znużenia.

∆ Trupia głowa «rysunek lub inne wyobrażenie czaszki człowieka; symbol śmierci»
◊ Marzenie ściętej głowy «o czymś nierealnym, niedostępnym dla kogoś»
◊ (Jest gdzieś) urwanie głowy «(jest gdzieś) zamieszanie, nawał pracy»
◊ Mieć z kimś, z czymś urwanie głowy «mieć kłopoty, zmartwienie z czyjegoś powodu, z czymś»
◊ Dach nad głową «mieszkanie»
◊ Od stóp do głów, rzad. do głowy «w całej postaci, od dołu do góry, całkowicie»
◊ W głowach (łóżka) «w miejscu, gdzie na posłaniu znajduje się głowa leżącego człowieka»
◊ Głowa do góry! «wyrażenie o charakterze wykrzyknikowym, mające na celu dodanie komuś odwagi, otuchy»
◊ Chować głowę w piasek «udawać, że się czegoś nie rozumie, że się nie dostrzega istniejącego niebezpieczeństwa; uchylać się od czegoś, tchórzyć przed czymś»
◊ Mieć głowę na karku, nie od parady «być mądrym, sprytnym, umieć sobie radzić, postępować rozsądnie»
◊ Mieć słabą lub mocną głowę «szybko się upijać lub być odpornym na działanie alkoholu»
◊ Nosić głowę wysoko «być zarozumiałym, dumnym, pewnym siebie, wynosić się nad innych»
◊ Nie mieć gdzie głowy skłonić, schronić itp. «nie móc znaleźć schronienia lub być bez mieszkania»
◊ Podnosić głowę «buntować się»
◊ Schylać, pochylać głowę przed kimś a. przed czymś «uznawać czyjąś przewagę, wyższość; upokarzać się»
◊ Ukręcić czemuś (np. pogłoskom, plotkom) głowę «zatuszować coś niemiłego, zapobiec czemuś niekorzystnemu»
◊ Zmyć komuś głowę «skrzyczeć, zwymyślać kogoś»
◊ (Choć) tłuc głową o mur «zwrot używany na wyrażenie czyjejś bezsilności»
◊ Uderza komuś do głowy powodzenie, sława, stanowisko itp., pot. woda sodowa «ktoś staje się zarozumiały, ma zbyt wielkie mniemanie o sobie»
◊ Alkohol idzie komuś do głowy «ktoś odczuwa działanie alkoholu, upija się»
◊ Kurzy się komuś z głowy «ktoś jest odurzony alkoholem»
◊ Korona komuś z głowy nie spadnie «nie stanie się nic, co by miało przynieść ujmę czyjejś godności (zwłaszcza gdy mowa o kimś zarozumiałym, pretensjonalnym)»
◊ Włos komuś z głowy nie spadnie «nic się złego komuś nie stanie»
◊ Leje się komuś na głowę «w czyimś domu przecieka dach»
◊ Spaść, posp. zwalić się komuś na głowę, siedzieć komuś na głowie «pojawić się gdzieś bez zaproszenia, sprawić kłopot swoim niespodzianym przybyciem; być komuś ciężarem»
◊ Wylać komuś kubeł zimnej wody na głowę «wykazać komuś nierealność jego postępowania, planów, pozbawić kogoś złudzeń, otrzeźwić kogoś»
◊ Przerastać, przewyższać kogoś o głowę «być od kogoś znacznie mądrzejszym, rozsądniejszym»
◊ Skrócić kogoś o głowę «potocznie: pozbawić kogoś życia, wykonać wyrok śmierci»
◊ Wziąć kogoś za głowę «zmusić kogoś do działania; podporządkować sobie kogoś»
◊ Coś wisi nad głową «coś komuś zagraża; ktoś ma coś do załatwienia»
◊ Chodzić z odkrytą, z gołą głową «chodzić bez kapelusza, czapki, chustki itp.»
◊ Ciosać komuś kołki na głowie, jeździć komuś po głowie, wchodzić komuś na głowę «nadużywać czyjejś dobroci, dobrej woli, wykorzystywać czyjąś słabość do kogoś, dokuczać komuś»
◊ Stawać, stanąć, postawić się na głowie «robić wszystko, co możliwe (w danej sprawie), używać wszelkich dostępnych środków dla osiągnięcia celu»
◊ Coś stoi na głowie «coś dzieje się wbrew utartym zwyczajom, wbrew ustalonemu porządkowi»
◊ Stawać na głowie «o dzieciach: dokazywać, swawolić»
◊ Życie, los nie głaszcze kogoś po głowie «czyjeś życie jest trudne»
◊ Być (czyimś, u kogoś) oczkiem w głowie «być czyimś ulubieńcem, faworytem»
◊ Strzec kogoś, czegoś, jak oka w głowie «strzec bardzo troskliwie»
◊ Kręcić komuś w głowie «wprowadzać zamęt w czyichś myślach, dawać komuś mylące informacje»
◊ Kręci się komuś w głowie (od czegoś) a) «ktoś ma wrażenie utraty równowagi, traci równowagę» b) «ktoś jest oszołomiony z powodu nadmiaru wrażeń, zaskoczenia, zdumienia itp.»
◊ Szumi komuś w głowie «ktoś jest zamroczony, oszołomiony z powodu nadmiaru wrażeń, pracy itp.»
◊ Pęka, puchnie komuś głowa od czegoś (od pracy, kłopotów itp.) «ktoś ma zbyt dużo kłopotów, pracy itp.»
◊ Boli kogoś głowa o coś, o kogoś «ktoś się martwi, przejmuje, kłopocze z powodu czegoś lub kogoś»
◊ Głowa się komuś kiwa «komuś się chce spać, ktoś zasypia (na siedząco)»
□ Siostra mężowa - głowa wężowa.
□ Głową muru nie przebijesz.
□ Od przybytku głowa nie boli.
2. «włosy, uczesanie, fryzura»

Doprowadzić głowę do porządku.

Uczesana głowa.

□ Kiedy głowa siwieje, to serce szaleje.
3. «życie»
(zwykle w utartych wyrażeniach frazeologicznych)

Uratować, unieść skądś głowę.

Nastawać na czyjąś głowę.

◊ Domagać się czyjejś głowy «domagać się dla kogoś kary śmierci»
◊ Nadstawiać głowy a. głowę «narażać się na niebezpieczeństwo, na utratę zdrowia lub życia»
◊ Dać głowę, dać sobie głowę uciąć, że… «zaręczać za coś, być pewnym tego, że…»
◊ Odpowiadać, ręczyć głową za coś, za kogoś «ponosić całkowitą odpowiedzialność»
◊ Naznaczyć cenę na czyjąś głowę «wyznaczyć nagrodę za schwytanie kogoś»
4. «siedlisko rozumu, myśli»

Ktoś ma dobrą, pojętną głowę.

Chodzi mi o to, żeby język giętki powiedział wszystko, co pomyśli głowa. (Słowacki)

◊ Moja (czyjaś) w tym głowa «ja to zrobię, załatwię, ja postaram się o to, jestem za to odpowiedzialny»
gw. miejska Spokojna głowa! «zwrot ekspresywny: nie ma powodu do zmartwienia, nie kłopocz się, będzie dobrze»
pot. Zawracanie głowy «nic poważnego, nic, o czym by było warto myśleć; głupstwo»
◊ Człowiek z głową «człowiek o dużych zdolnościach, inteligencji»
◊ Człowiek bez głowy «ktoś roztargniony»
◊ Robić coś z głową, bez głowy «postępować rozważnie, z namysłem lub w sposób nieprzemyślany»
◊ Łamać sobie głowę nad czymś «starać się coś rozwikłać, załatwić, znaleźć wyjście z trudnej sytuacji»
◊ Mieć spokojną głowę «nie mieć zmartwień, kłopotów; mieć spokój»
◊ Mieć głowę zajętą kimś, czymś, nabić, zaprzątnąć sobie czymś, kimś głowę «interesować się kimś, czymś»
◊ Mieć głowę do czegoś (np. do interesów) «nadawać się do czegoś, mieć do czegoś zdolności, umieć coś»
◊ Nie mieć głowy czegoś robić, o czymś myśleć itp. «nie mieć nastroju, być zdenerwowanym, zajętym czymś bardzo»
◊ Suszyć komuś głowę «natrętnie, uporczywie prosić kogoś o coś, mówić o czymś; nudzić, dokuczać»
◊ Tracić głowę a) «nie wiedzieć co robić, tracić orientację, zdolność rozumowania» b) «ulegać czyjemuś urokowi»
◊ Zawracać komuś głowę «przeszkadzać, zaprzątać kogoś czymś niepotrzebnie, zabierać komuś czas»
◊ Zawrócić sobie kimś głowę «zakochać się w kimś»
◊ Kłaść (jak) łopatą do głowy «jasno, przystępnie, czasem w uproszczeniu coś wykładać, wyjaśniać»
◊ Iść, pójść, skoczyć po rozum do głowy «zacząć się zastanawiać, namyśliwszy się rozwiązać jakieś zagadnienie»
◊ Coś przychodzi, wpada, strzela do głowy «ktoś ma jakiś pomysł»
◊ Myśli, wspomnienia cisną się komuś do głowy «ktoś myśli o czymś, marzy, wspomina»
◊ Coś wchodzi komuś (łatwo) do głowy «ktoś łatwo coś przyswaja, uczy się czegoś»
◊ Coś komuś wylatuje z głowy «ktoś zapomina o czymś»
◊ Kłopot spada komuś z głowy «ktoś przestaje się czymś kłopotać, martwić»
◊ Mieć coś z głowy «z odcieniem żartobliwym: mieć już jakąś sprawę załatwioną, mieć coś poza sobą»
◊ Wybić coś komuś, sobie z głowy «skłonić do niemyślenia o kimś, o czymś, do odstąpienia od jakiegoś zamiaru, do niezajmowania się kimś, czymś»
◊ Robić coś (malować, grać itp.) z głowy «malować coś, grać itp. samodzielnie, z pamięci, nie czerpiąc z zewnętrznych źródeł»
◊ Wziąć sobie coś, kogoś na głowę, mieć coś, kogoś na głowie «mieć, wziąć na siebie za coś, za kogoś odpowiedzialność, kłopotać się o kogoś, o coś»
◊ Coś przelatuje, przemyka itp. komuś przez głowę «ktoś o czymś krótko, przez chwilę myśli»
◊ Kłaść, wbijać coś komuś w głowę, do głowy «usilnie coś wyjaśniać, o czymś przekonywać»
◊ Zabić komuś klina w głowę «dać powód do rozmyślań; zaciekawić czymś, zaintrygować»
◊ Zachodzić w głowę «zastanawiać się głęboko, starać się coś rozwikłać»
◊ Coś komuś chodzi po głowie, coś, ktoś siedzi komuś w głowie, coś utkwiło komuś w głowie «coś jest przedmiotem często powracających, uporczywych, natrętnych myśli, czyjegoś zainteresowania; ktoś przemyśliwa nad jakimś projektem, ciągle o czymś, o kimś pamięta»
◊ Coś nie mieści się komuś w głowie «ktoś nie może czegoś zrozumieć, coś jest trudne do uwierzenia»
◊ Ktoś ma coś (np. zabawy, rozrywki) w głowie, coś komuś w głowie «ktoś tylko o jednym myśli, jednym się zajmuje, interesuje»
◊ Mącić komuś w głowie «wprowadzać zamęt, niepokój w czyjeś uczucia, myśli, niepokoić kogoś»
◊ Mieć dobrze w głowie, mieć olej w głowie «być mądrym, mieć zdolności»
◊ Mieć źle, zielono, pstro w głowie «być głupim, niedojrzałym, lekkomyślnym»
◊ Miesza się, mąci się, gmatwa, plącze się komuś w głowie «ktoś przestaje sobie zdawać z czegoś sprawę, traci zdolność jasnego rozumowania, myślenia, pamiętania»
◊ Coś nie postało komuś w głowie «ktoś nie pomyślał o czymś, nie miał zamiaru czegoś zrobić»
◊ Przewracać komuś w głowie «podsycać czyjeś (wygórowane) ambicje, nasuwać komuś jakieś myśli, powodować to, że ktoś ma większe wymagania, żądania, psuć kogoś»
◊ Przewróciło się komuś w głowie «ktoś stał się zarozumiały, ma zbyt wielkie mniemanie o sobie»
◊ Świta, rozjaśnia się komuś w głowie «ktoś zaczyna rozumieć, pojmować coś»
◊ Zawrócić komuś w głowie a) «wmówić coś komuś, zainteresować czymś; oszołomić» b) «wzbudzić czyjeś zainteresowanie sobą, zaangażować kogoś uczuciowo»
◊ Głowa komuś usycha od czegoś (od kłopotów, pracy itp.) «ktoś jest w trudnej sytuacji, ma dużo pracy, kłopotów itp.»
□ Kto nie ma w głowie, ten ma w nogach.
5. «człowiek oceniany ze względu na jego umysłowość»

Radzą nad tym najwybitniejsze głowy.

Z kogoś (jest) tępa, ciasna, słaba głowa.

◊ Otwarta, tęga głowa «człowiek zdolny, mądry»
◊ Ośla, barania, zakuta, kapuściana głowa, głowa do pozłoty «głupiec»
◊ Zapalona głowa «ktoś entuzjastycznie nastawiony do życia»
□ Co głowa, to rozum.
□ Mądrej głowie dość dwie słowie.
6. pot. «człowiek, rzadziej zwierzę, jako jednostka»

Butelka piwa na głowę.

Zginęli wszyscy, co do głowy.

Podatek od głowy.

Stado liczące parę tysięcy głów.

◊ Bić kogoś na głowę a) «zwyciężać druzgocąco» b) «przewyższać kogoś pod jakimś względem»
7. «człowiek stojący na czele jakiejś społeczności, organizacji; zwierzchnik»

Głowa domu, rodziny, rodu.

Głowa państwa.

Głowa kościoła.

◊ Koronowana głowa «monarcha»
8. «o częściach roślin, zwykle ich kwiatach, i samych roślinach kształtem przypominających głowę; także o częściach przedmiotów, zwykle górnej, przedniej, wystającej ich części (często w języku specjalistów z różnych dziedzin)»

Kwiaty pochylają głowy.

Głowa kapusty.

Głowa cukru.

Głowa kolumny.

Głowa komety.

Głowa rakiety.

Głowa doliny, wąwozu.


Słownik języka polskiego . 2013.

  • głowa — {{/stl 13}}{{stl 8}}rz. ż Ia, CMc. głowawie; lm D. głów {{/stl 8}}{{stl 20}} {{/stl 20}}{{stl 12}}1. {{/stl 12}}{{stl 7}} część ciała człowieka i większości zwierząt, mieszcząca mózg i narządy zmysłów : {{/stl 7}}{{stl 10}}Duża, okrągła głowa.… …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • głowa — 1. Alkohol, wino, piwo itp. szumi komuś w głowie «ktoś jest oszołomiony po wypiciu alkoholu, wina, piwa itp.»: Długo nie mogę zasnąć, w głowie szumi mi piwo, pocałunki puchną na wargach, a policzek pali ze wstydu. Z. Kruszyński, Na lądach. 2.… …   Słownik frazeologiczny

  • głowa do góry — {{/stl 13}}{{stl 8}}wykrz. {{/stl 8}}{{stl 7}} zwrot pocieszający, podtrzymujący na duchu, nawołujący, by się zbytnio nie przejmować, nie martwić, bo będzie lepiej : {{/stl 7}}{{stl 10}}Głowa do góry, jutro będzie lepiej. {{/stl 10}} …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • Głowa, Łódź Voivodeship — Infobox Settlement name = Głowa settlement type = Village total type = image shield = subdivision type = Country subdivision name = POL subdivision type1 = Voivodeship subdivision name1 = Łódź subdivision type2 = County subdivision name2 = Zgierz …   Wikipedia

  • z głową — {{/stl 13}}{{stl 8}}przysł. {{/stl 8}}{{stl 7}} w sposób przemyślany, zorganizowany, rozsądny : {{/stl 7}}{{stl 10}}Atakować, bronić się z głową. Zabrać się z głową za jakąś pracę. Kupuj z głową! {{/stl 10}}{{stl 20}} {{/stl 20}} {{stl 20}}… …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • dach nad głową — {{/stl 13}}{{stl 7}} mieszkanie, dom : {{/stl 7}}{{stl 10}}Mieć dach nad głową. Pozbawić kogoś dachu nad głową. Stracić dach nad głową. {{/stl 10}} …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • Kobyla Głowa — may refer to the following places in Poland: *Kobyla Głowa in Gmina Ciepłowody, Ząbkowice Śląskie County in Lower Silesian Voivodeship (SW Poland) *Other places called Kobyla Głowa (listed in Polish Wikipedia) …   Wikipedia

  • Mount Glowa — (75°27′S 73°17′W / 75.45°S 73.283°W / 75.45; 73.283) is a prominent mountain 8 nautical miles (15 km) west of Mount Hirman in the Behrendt Mountains …   Wikipedia

  • boli głowa — {{/stl 13}}{{stl 8}}{kogoś} {o kogoś, o coś} {{/stl 8}}{{stl 7}} ktoś się czymś martwi, przejmuje; coś jest komuś bliskie : {{/stl 7}}{{stl 10}}Bolała go głowa o to, jak wyżyją z jednej pensji. Niech cię głowa nie boli o zakończenie roboty, sam… …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • kręcić głową — {{/stl 13}}{{stl 20}} {{/stl 20}}{{stl 12}}1. {{/stl 12}}{{stl 7}} ruchem głowy w prawo i w lewo wyrażać, okazywać jakąś postawę, uczucia, głównie negatywne: niezadowolenie, dezaprobatę, sprzeciw, powątpiewanie, niedowierzanie itp. lub zdumienie …   Langenscheidt Polski wyjaśnień


We are using cookies for the best presentation of our site. Continuing to use this site, you agree with this.